Ohridsko jezero — Sveti Naum, Struga i Crni Drim, Galičica, Prespa i Trpejca

Put iz Srbije do jezera

Ohrid je na jugozapadu zemlje, pa je put duži nego do Skoplja. Iz Srbije se ide autoputem do prelaza Preševo–Tabanovce, zatim do Skoplja, a odatle se putevi granaju ka zapadnoj Makedoniji. Prema našoj izmerenoj ruti, od Beograda do Ohrida je 610 km, a od Novog Sada 703 km.

Čista vožnja traje oko 7 sati iz Beograda i oko 8 sati iz Novog Sada, bez čekanja na granici i pauza. Polazak iz Beograda je u 21:00, a iz Novog Sada u 20:00.

Ohrid ima i aerodrom, koji nosi ime Sveti apostol Pavle. Na putu ka jezeru prolazi se pored Skoplja, čija je okolina opisana u vodiču Okolina Skoplja — kanjon Matka, Milenijumski krst na Vodnu, rimski Skupi i srednjovekovni manastiri. Pravila za ulazak u zemlju, prijavu boravka i zdravstvenu potvrdu ista su kao za ostatak zemlje i opisana su u vodiču Putovanje u Severnu Makedoniju iz Srbije — lična karta, granica, prijava boravka i saveti za put.

Jezero u brojevima

Površina jezera iznosi 358 kvadratnih kilometara, a procenjuje se da sadrži oko 55 kubnih kilometara vode. Najveća dubina je gotovo 290 metara, a prosečna više od 150. Makedonskoj strani pripada oko dve trećine obale i površine, a ostatak Albaniji.

Jezero se najvećim delom napaja iz podzemnih izvora na istočnoj obali. Više od petine vode stiže iz susednog Prespanskog jezera. Iz jezera, na severozapadu, ističe Crni Drim, koji vodu odnosi ka Jadranskom moru.

Starost jezera objašnjava i bogatstvo njegovog živog sveta: ovde živi više od 200 endemskih vrsta, koje se ne mogu naći nigde drugde. Najviše ih je među puževima i drugim mekušcima, rakovima i planarijama, sitnim pljosnatim crvima.

Kako je jezero nastalo

Ohridsko jezero je tektonskog porekla. Zajedno sa Prespanskim pripada nizu tektonskih basena koji se proteže od severa ka jugu, a stručnjaci ga nazivaju Desaretskom grupom. Oba jezera su, prema tome, ostaci istog starog sistema, koji je nastao spuštanjem tla.

Od zatrpavanja ga čuvaju velika dubina, stalno spuštanje tla i to što glavni priliv stiže podzemnim kraškim kanalima iz Prespe, gotovo bez nanosa.

Pod zaštitom UNESKO-a

UNESKO je makedonsku stranu jezera uvrstio u svetsku baštinu 1979, a godinu dana kasnije zaštitu je proširio i na kulturno-istorijsko jezgro Ohrida. Ohrid je jedno od svega četrdesetak mesta na svetu upisanih na listu i kao kulturno i kao prirodno dobro.

Godine 2014. prekogranični rezervat biosfere Ohrid–Prespa, koji Severna Makedonija deli sa Albanijom, uvršten je u svetsku mrežu UNESKO rezervata biosfere. Zaštita tako obuhvata i Ohridsko i Prespansko jezero, kao i planinu između njih.

Ohrid, grad svetlosti na obali

Sa 38.818 stanovnika prema popisu iz 2021, Ohrid je daleko najveće naselje na obali. Antičko ime grada bilo je Lihnid, koje se obično prevodi kao „grad svetlosti”. Prema predanju, nekada je imao 365 crkava, po jednu za svaki dan u godini, pa ga zovu „Jerusalim Balkana”.

Na litici iznad plaže Kaneo stoji crkva Svetog Jovana Bogoslova, najpoznatiji prizor na obali. O starom gradu, tvrđavi i crkvama više piše u vodiču Ohrid — Samuilova tvrđava, crkva na Kaneu, Plaošnik, Ohridsko leto i ohridski biser.

Močvara Studenčište, odmah uz grad

Odmah južno od Ohrida, između grada i puta ka Svetom Naumu, prostire se močvara Studenčište. To je poslednje veliko obalsko močvarno stanište na Ohridskom jezeru, ostatak nekada mnogo prostranijih močvara na istočnoj obali. Za jezero je važna jer prečišćava vodu i čuva staništa retkih biljaka i endemskih vrsta.

Struga i Crni Drim

Na severnoj obali jezera leži Struga. Na tom mestu iz Ohridskog jezera ističe reka Crni Drim, koja deli grad na dva dela. Prema popisu iz 2021, Struga ima 15.009 stanovnika i drugi je grad na obali jezera. Ovo je zavičaj pesnika, braće Miladinov.

U njihovu čast u Strugi se održavaju Struške večeri poezije, na kojima nastupaju pesnici iz Severne Makedonije i iz celog sveta.

Manastir Svetog Nauma

Na suprotnom, južnom kraju makedonske obale, uz samu granicu sa Albanijom, nalazi se manastir Svetog Nauma. Pripada ataru sela Ljubaništa i jedno je od najposećenijih mesta u celoj oblasti Ohridskog jezera.

Manastir je osnovao sam Sveti Naum 905. godine. Naum je u njemu i sahranjen, a kasnije je proglašen za sveca. Zajedno sa Klimentom Ohridskim širio je hrišćanstvo oko Ohridskog jezera.

Područje manastira pripadalo je od 1912. Albaniji, a 1925. pripalo je Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. U blizini manastira, na samim izvorima reke Drim, nalaze se i manje crkve.

Obala od Ohrida do Svetog Nauma

Put uz istočnu obalu vodi od grada prema jugu, pored močvare Studenčište, kroz letovališta i ribarska sela, sve do manastira Svetog Nauma. Na tom potezu su Peštani, oko 12 kilometara od Ohrida, Trpejca u podnožju Galičice i, na samom kraju, selo Ljubaništa.

Ljubaništa je najjužnije selo opštine Ohrid, u neposrednoj blizini manastira i granice sa Albanijom. Zbog toga je ovaj kraj obale prirodan završetak celodnevnog izleta duž jezera.

Peštani i Zaliv kostiju

Peštani su selo u opštini Ohrid, oko 12 kilometara južno od grada, u podnožju Galičice. Nekada ribarsko mesto danas je jedno od omiljenih letovališta na obali i živi od turizma.

Južno od sela, uz obalu poluostrva Gradište, nalazi se Zaliv kostiju. Na dubini od tri do pet metara arheolozi su pronašli brojne drvene stubove i predmete iz kasnog bronzanog i ranog gvozdenog doba, ostatke praistorijskog naselja na sojenicama. U istraživanjima od 1997. do 2005. zabeleženo je čak 6.000 stubova.

Deo naselja rekonstruisan je kao Muzej na vodi, sa kućama na platformama iznad jezera. Na uzvišenju iznad zaliva, na Gradištu, stoje ostaci rimskog utvrđenja, pa se na jednom mestu vide dva vrlo različita razdoblja prošlosti.

Galičica: planina između dva jezera

Između Ohridskog i Prespanskog jezera uzdiže se Galičica. Planina se deli između Severne Makedonije i Albanije, a makedonski deo zaštićen je kao nacionalni park površine 227 kvadratnih kilometara.

Galičica je poznata po bogatom biljnom svetu, sa mnogo retkih i endemskih vrsta. Sa njenih vrhova pruža se pogled na oba jezera i okolne planine.

Na obali Ohridskog jezera, u podnožju Galičice, leži Trpejca. Tradicionalno ribarsko selo danas je letovalište. Ime je dobilo po reči trapeza, odnosno trpeza, zbog zaravnjenog položaja, a u dokumentima se pominje od 16. veka.

Prespansko jezero i Golem Grad

Iza Galičice, oko deset kilometara od Ohridskog jezera i oko 150 metara više, leži Prespansko jezero. Nalazi se na tromeđi Severne Makedonije, Albanije i Grčke i čine ga Velika i Mala Prespa, razdvojene uskom prevlakom. Velika Prespa leži na 853 metra nadmorske visine, a Mala Prespa je najvećim delom u Grčkoj.

Najveće ostrvo u Velikoj Prespi, na makedonskoj strani, je Golem Grad, poznato i kao Zmijsko ostrvo. Najveći grad u oblasti Prespe je Resen, na makedonskoj strani jezera.

Vevčani i Radožda: sela kod Struge

Vevčani su jedino naselje istoimene opštine, nedaleko od Struge i blizu granice sa Albanijom. Poznati su po karnevalu pod maskama, koji se održava svake godine.

Na zapadnoj obali, iznad sela Radožda, u prirodnoj pećini smeštena je srednjovekovna crkva Svetog Arhangela Mihaila. U njoj su sačuvane freske, a do crkve se penje od sela iznad same obale.

Ohridska pastrmka

Ohridska pastrmka, latinski Salmo letnica, lokalno poznata i kao letnica, endemska je vrsta Ohridskog jezera. U jezeru postoji više njenih formi, koje se mreste u različito doba godine, neke zimi, a neke leti.

Pastrmka je specijalitet makedonske i albanske kuhinje, ali se zbog prekomernog izlova sve ređe lovi i smatra se ugroženom. Zato je dobro raspitati se o poreklu ribe koju naručujete.

Događaji tokom godine

Najveći kulturni događaj na jezeru je festival Ohridsko leto, koji se u gradu održava od 12. jula do 20. avgusta. Tada se boravak na obali lako spaja sa večernjim koncertima u starom gradu.

U Strugi se održavaju Struške večeri poezije, posvećene braći Miladinov, a u Vevčanima karneval pod maskama, koji je deo lokalne tradicije i ponavlja se svake godine. Ko želi da odmor na jezeru spoji sa kulturom, može putovanje da uklopi u jedan od ovih događaja.

Kako da rasporedite boravak na jezeru

Ohrid je najbolja baza za obilazak cele oblasti. Sveti Naum je na južnom kraju obale, Struga na severnom, a Trpejca i Galičica između. Za Prespu je potrebno preći planinu Galičicu, pa za taj izlet odvojite poseban dan.

Leto je glavna turistička sezona, kada sela poput Trpejce žive pre svega od turizma. Ko više voli mir i šetnje, za obilazak manastira i Galičice može da izabere proleće ili ranu jesen.

Putovanje kombijem od vrata do vrata

Dolazimo po vas na dogovorenu adresu i vozimo vas direktno do cilja — bez presedanja i bez čekanja na stanici. Vozimo svakog dana, u oba smera — i polazak iz Srbije i povratak nazad su garantovani i ne otkazuju se sa naše strane, bez obzira na broj putnika.

Svako sedište u kombiju ima klimu, tako da je vožnja prijatna bez obzira na doba godine. Wi-Fi je dostupan u svakom vozilu. Svako sedište u kombiju ima sigurnosni pojas. U cenu su uključeni jedan kofer i ručni prtljag po putniku. Dečje sedište obezbeđujemo po potrebi — samo nam to recite pri rezervaciji.

Za polazak pogledajte Prevoz putnika Beograd – Ohrid ili Kombi prevoz Novi Sad → Ohrid, a pregled regiona je na stranici Kombi prevoz Beograd → Ohridsko jezero. Ostala odredišta u zemlji navedena su na stranici Kombi prevoz za Severnu Makedoniju.