Solun i okolina — Beli toranj i vizantijski spomenici, Zejtinlik, plaže kod Soluna, Strimonski zaliv, Stagira i put iz Srbije

Solun ukratko

Solun ima 319.045 stanovnika u samom gradu, a sa okolinom, u celoj regionalnoj jedinici, više od milion. Drugi je po veličini grad u Grčkoj i sedište regiona Centralna Makedonija.

Grad je oko 315. godine pre nove ere osnovao makedonski kralj Kasandar, koji ga je nazvao po supruzi Tesaloniki, polusestri Aleksandra Velikog. U rimsko doba postao je važno trgovačko središte na putu Via Egnatija, koji je povezivao jadransku obalu sa Vizantionom.

U vreme tetrarhije Solun je bio prestonica jednog od četiri dela Rimskog carstva, pod Galerijem. Car je ovde podigao palatu, hipodrom, slavoluk i mauzolej, a od tog vremena potiče i Rotonda.

Rimski Solun: Kamara, Rotonda i Agora

Od Galerijevog doba u centru grada sačuvano je nekoliko velikih građevina. Galerijev slavoluk, koji meštani zovu Kamara, stoji u samom centru grada, a njegovi mermerni reljefi prikazuju careve ratove protiv Persijanaca.

Nedaleko je Rotonda, kružna građevina podignuta kao Galerijev mauzolej. U vizantijsko doba pretvorena je u hrišćansku crkvu, a danas je među spomenicima sa UNESKO liste. U istom delu grada je i rimska Agora, nekadašnji forum.

Osmanski i moderni Solun

Osmanski sultan Murat II osvojio je Solun 1430. Grad je pod osmanskom vlašću bio skoro pet vekova, sve do 1912, kada je tokom Balkanskih ratova ušao u sastav Grčke.

Beli toranj i vizantijski spomenici

Beli toranj, na samoj obali, simbol je Soluna. Sagradili su ga Osmanlije posle osvajanja grada 1430, verovatno na mestu starije vizantijske kule. U osmansko doba bio je zloglasni zatvor i mesto pogubljenja, pa je u 19. veku nosio ime Kula krvi. Danas je u njemu muzej posvećen istoriji grada.

Zbog značaja u ranohrišćanskom i vizantijskom periodu, Solun čuva niz crkava i građevina koje su uticale na umetnost celog Vizantijskog carstva i Srbije. Petnaest takvih spomenika upisano je 1988. na UNESKO listu svetske baštine.

Među njima su gradske zidine, Rotonda Svetog Đorđa iz 4. veka, crkva Ahiropitos iz 5. veka, crkva Svetog Dimitrija, zaštitnika grada, i crkva Svete Sofije. Obilazak se lako spaja sa šetnjom kroz centar i obalom do Belog tornja.

Iznad centra je Gornji grad, Ano Poli, najviši deo Soluna. Tu su gradski akropolj, vizantijska tvrđava Eptapirgio i veliki deo sačuvanih zidina, sa pogledom na ceo grad i Termajski zaliv.

Crkva Svetog Dimitrija glavno je svetilište posvećeno zaštitniku Soluna. Ispod nje je, po predanju, mesto njegovog mučeništva, a u kripti je danas mali muzej sa nalazima iz iskopavanja.

Veliki požar 1917.

Godine 1917. veliki požar uništio je najveći deo starog centra Soluna, kao i veliki deo crkve Svetog Dimitrija. Obnova crkve trajala je decenijama, a nova grčka uprava iskoristila je požar da grad sagradi po novom urbanističkom planu.

Bilo je to vreme Solunskog fronta, kada je u Solunu radila i Glavna bolnica srpske vojske, na čijem je mestu kasnije podignut Zejtinlik.

Zejtinlik, srpsko vojničko groblje

Za putnike iz Srbije Solun ima posebno mesto. Na Zejtinliku, u naselju Ambelokipi, nalazi se savezničko vojno groblje iz Prvog svetskog rata, sa grobovima srpskih, francuskih, britanskih, italijanskih i ruskih vojnika poginulih na Solunskom frontu. Najveći deo kompleksa je srpsko vojničko groblje.

Groblje je podignuto na mestu gde je tokom rata bila Glavna bolnica srpske vojske. Ime Zejtinlik potiče od turske reči zejtin.

Od 1926. Savo Mihailović predvodio je grupu koja je obišla oko 250 grobalja na prostoru Solunskog fronta i prenela posmrtne ostatke srpskih vojnika. Idejno rešenje dao je arhitekta Aleksandar Vasić, a razradio ga je Nikolaj Krasnov.

Završni radovi počeli su 1933. pod rukovodstvom arhitekte Budimira Hristodula, jednog od 1.300 kaplara. Sav materijal donet je iz Srbije: kamen za mauzolej i krstove iz kamenoloma Momin kamen kod Džepa, granit iz Kadine Luke kod Ljiga i cement iz Beočina. Čempresi oko srpskog dela groblja doneti su kao mlade sadnice iz Hilandara. Mauzolej sa kapelom i kosturnicom osveštan je 11. novembra 1936, na Dan primirja. Mozaike u kapeli izradila je grčka umetnica Voila, po motivima srpskih srednjovekovnih fresaka.

Prvi čuvar groblja bio je Savo Mihailović, a posle njega njegov sin Đuro, koji je u Drugom svetskom ratu sačuvao groblje i spasao knjige i relikvije od pljačke.

Plaže kod Soluna: Pereja, Nei Epivates i Epanomi

U samom centru Soluna nema plaža za kupanje, ali su one na jugoistočnoj obali Termajskog zaliva, u opštini Termaikos. Opština se pruža desetak kilometara duž obale, a sedište joj je u Pereji. Mnoga nekadašnja letovališta ovde su se poslednjih decenija pretvorila u predgrađa Soluna.

Pereja je od centra grada udaljena 22 kilometra. Plaža ima skoro dva kilometra peska, a pored nje je isto toliko kafića i poznatih ribljih taverni. Voda je plitka pri obali, a peščani pojas širok, pa je plaža pogodna za porodice. Zemlja na kojoj je naselje nastalo bila je posed jednog turskog bega, a posle 1923. ovde su se naselile 204 izbegličke porodice iz Male Azije i Istočne Trakije.

U istoj opštini, uz Pereju, su Nei Epivates, koje su 1923. osnovale izbeglice iz mesta Epivates kod Carigrada. Pod osmanskom vlašću mesto se zvalo Bakše Čiflik, po velikim baštama i imanjima.

Južnije je Epanomi, naseljen još od neolita, poznat po uređenim plažama. Plaža Potamos, nedaleko od močvarnog područja Fanari, nosi plavu zastavicu, a do Epanomija voze i gradski autobusi iz Soluna. Obala mu je duga oko 40 kilometara, a rt Epanomija je geografska granica Termajskog zaliva. Kraj je od vizantijskog doba poznat po vinogradima, a naselje pod imenom Panomi prvi put se pominje u popisu iz 1302. godine.

Strimonski zaliv: Asprovalta, Vrasna i Stavros

Istočno od Halkidikija i Soluna je Strimonski zaliv, poznat i kao Orfanski. U njega se uliva reka Struma, a obale su mu uglavnom peščane i ravne. Prirodnu granicu zaliva čine planine Pangej, Kerdilio i Stratoni.

Letovališta na zapadnoj obali zaliva pripadaju opštini Volvi, nastaloj 2011. spajanjem šest dotadašnjih opština. Ime je dobila po jezeru Volvi, oko koga se pruža njena teritorija, a sedište joj je Stavros.

Asprovalta je, prema rukopisu svetogorskog manastira Simonopetra, osnovana u 16. veku pod imenom Aspra Valta. U blizini su ostaci rimske stanice Penana na putu Via Egnatija, a posle Maloazijske katastrofe ovde su se naselile izbegličke porodice iz Male Azije. Iz Soluna se do Asprovalte stiže autoputem Egnatija, a klima je sunčana i topla, sredozemna.

Nea Vrasna je primorsko naselje koje se razvilo šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka, sa usponom letnjeg turizma. Plaža je duga nekoliko kilometara, sa plavom zastavicom i plitkom vodom pogodnom za malu decu. Staro selo Vrasna, iznad obale, verovatno leži na mestu antičkog grada Vrea, koji pominje Tukidid.

Stavros leži na izlazu iz Rentinske klisure, blizu ušća reke Rihios, gde se po svoj prilici nalazilo antičko naselje Bromiskos. Nea Vrasna je nedaleko, na istočnoj strani predela poznatog kao Makedonska Tempa.

Stavros je počeo da se razvija kao letovalište još pedesetih godina 20. veka, zahvaljujući platanovoj šumi tik uz more. Duž zaliva se pruža niz uređenih peščanih plaža dug oko sedam kilometara, sa čistom, plavozelenom vodom.

Olimpijada i Aristotelova Stagira

Na severoistoku Halkidikija, oko 90 kilometara od Soluna, je Olimpijada, malo mesto čiji meštani žive od turizma i ribolova. Osnovale su ga 1923. izbeglice iz Male Azije, a ime nosi po Olimpijadi, majci Aleksandra Velikog.

Oko 700 metara od mesta su ostaci antičke Stagire, rodnog grada Aristotela, filozofa i učitelja Aleksandra Velikog. Grad su 655. godine pre nove ere osnovali jonski doseljenici sa ostrva Androsa.

Filip II razorio je Stagiru 348. pre nove ere, ali ju je kasnije obnovio, u znak zahvalnosti Aristotelu što je podučavao njegovog sina. Arheološki lokalitet je otvoren za posetioce, a okolina je zaštićena u mreži Natura 2000.

Kako se stiže iz Srbije

Naša ponuda obuhvata 9 mesta u Solunskoj regiji. Prema našim izmerenim rutama, od Beograda je do Pereje 645 km, do Stavrosa 694 km, a do Olimpijade 708 km.

Iz južne Srbije put je kraći: od Vranja do Soluna je 290 km, a od Leskovca 352 km. Od Novog Sada je do Nea Vrasne 787 km i oko 9 sati čiste vožnje.

Polazak iz Beograda je u 21:00, a iz Novog Sada u 20:00. Prevoz iz Niša do Asprovalte košta 70 € u jednom smeru i 130 € povratno. Prevoz iz Požarevca do Stavrosa košta 75 € u jednom smeru i 140 € povratno.

Dolazimo po vas na dogovorenu adresu i vozimo vas direktno do cilja — bez presedanja i bez čekanja na stanici. Vozimo svakog dana, u oba smera — i polazak iz Srbije i povratak nazad su garantovani i ne otkazuju se sa naše strane, bez obzira na broj putnika. U cenu su uključeni jedan kofer i ručni prtljag po putniku. Dečje sedište obezbeđujemo po potrebi — samo nam to recite pri rezervaciji.

Pregled svih mesta i polazaka nalazi se na stranama Kombi prevoz putnika Beograd → Solunska regija, Minibus prevoz Novi Sad – Solunska regija i Prevoz putnika Niš – Solunska regija. Šta važi na granici i tokom boravka u Grčkoj, od pasoša do osiguranja, objašnjava vodič Putovanje u Grčku iz Srbije — pasoš, dve granice do Evzona, EES, boravišna taksa, zdravstveno osiguranje i hitni brojevi.